Mövzu: خالق ادبیاتی

خالقیمیزین آراسیندا اولان سؤزلری بو تاپیکده یازین

اوْوسون نغمه لري



آشاغيداكي نغمه لر ، جادي و اوْوسون كيمي ، طبيعتده تاثير قويماق نيّتي ايله اوْخونور :

اوْوچولار اوْوو نيشانلاييب ، اوْخ آتاركن بئله دئييرلر :



هاش گئده ،

هوش گئده،

بو اوْخ سنه

توش گئده.



اوْوچونو يولا سالاركن اوْنون دالينجا بو ويردلري اوْخويارلار:



اوْواگئدن ، اوْوون توش

اوْوون اوْلسون مارال ، قوش

قورد –قوشو سحر –آخشام

لرزه –لرزه سالان گل

بدهئيبتدن ،بداصيلدن،

بدنظردن دولان گل.



بيراوشاقين بوْغازي آغريياندا اوْنون بؤيوگو اليله بوْغازيني سيغارلاييب بو ويردي اوْخويار:



گئجه گلميسن ، گئجه قاييت

گوٍنوز گلميسن ،گوٍنوز قاييت

هاواخت گلميسن ،او واخت قاييت



وبئله اينانارلار كي خسته ليك،نوْخوشلوق گوٍنون هانسي ساعاتيندا گلميشدي سه ائله اوْ ساعاتد ا دا نوْخوشون جانيندان چيخيب، گئده جك.



بيزلرده بئله بير اينانج واردير كي اوزرليك دنه لرين اودا توتوب يانديرساق ائودن قادا ،بالا سوْووشاجاق، پاخيللارين ،گؤزو پارتلاياجاق و دوشمنلر كور اولاجاقدير . اوزرليگي اود اوستونده كي قابا تؤكه تؤكه بو شعيرلري اوخويارلار:



اوزرليكسن هاواسان.

مين بير درده داواسان.

درد قاپيدان گيرنده،

سن باجادان قوواسان.

بير،ايكي،اوچ، دؤرت،بئش،آلتي، يئددي،

قادا ،بالا قويدو گئتدي.



خوراسان توركلري ايسه بئله شعيرلر اوخورلار:



گؤز وورانين گؤزو چيخسين

ديل وورانين ديلي شيشسين

گؤتوره بيلمه ينين بئلي سينسين

قادا بالا بيزدن گئتسين.



بير پارا اووسونلار دا واردير كي نثر پارچالاريدير.مثلا:

اوشاغي بله يندن سونرا آناسي اوچ يول اليني يئره چاليب،اوشاغين كورگينه وورار و دئير:



هامي نين يوخوسو سنين اولسون.

و اينانير كي اوشاق آغير ياتاجاق.

ايرانين قوٍزئي دوْغوسوندا اوْلان شاهرود شهرينين بير پارا كندلرينين اهاليسي توركدور . "ابر"آدلي همين كندلرين بيرينده شوملانميش زميلره توخوم سپمك موعيّن مراسيم ايله

ياغيش ايستمه سايالاري



ساياچيلار ايلين قوْراقليق آيلاريندا دا كندلره،گليب ياغيش سايالاري اوْخورلار:



آلا داغين بولودو،

قارا داغين بولودو.

آّلاه بير ياغيش گوًندر،

. دئملريميز قورودو



ياغيش ايستمه سايالاري عئيني حالدا موٍعين مراسيم ايله ده كئچيريلير .بونلار كوسا گلين بعضا ده چؤمچه خاتين آدلاري ايله آدلانير .

قاشقاي توركلري ياغيش ايستمه مراسيمينده بئله اوخويارلار::



كوسا گلين نه ايستر؟

تاريدان ياغيش ايستر.

آلله ياغيش وئر هيدي

نذريم قبول اوْلايدي.

ياغ ياغيشيم سئل گله

ياغ تا يئتتيملر دويا.

ياغ فاغيرين آرپاسينا

ياغ قوجانين لت هسينه

تاري ايشي حسابدير

كوسا خاستي سئلابدير.

خوراسانين در هگز بؤلگه سينده بو نغمه ني اوخويارلار:

كوسان كوسان نه ايستر ؟

تاريدان ياغيش ايستر.

كوسان ايشي قصابدي

قاردا ياغسا حسابدي.

كوسان يازيق كاسيبدي،

چوخ بورج اونو باسيبدي.

آّلاه ياغيش وئر گينن

نذريم قبول ائت گينن.

ياغ ياغيشيم سئلگينه،

ياغ يتيمين بئلگينه

ياغ صغيرين باغچاسينا

ياغ قوجانين ديم هسينه.



آذربايجاندا بؤيوك بير تاختا قاشيغي گول – بوتاق ايله بزه ييب، گؤيه ساري اوزاداراق بو سايالاري اوْخويارلا:



چؤمچه خاتين نه ايستر

آللاهدان ياغيش ايستر

الي قولو خميرده

بيرجه قاشيق سو ايستر

چاخ داشي ،چاخماق داشي

ياندي اورگيم باشي.

بيچينلرين يولداشي

اكينلرين يولداشي

قالاق، قالاق خرمنلر

هاني چايين نم داشي؟

چاخ داشي ،چاخماق داشي

ياندي اورگيم باشي.

ياندي آلمالار باشي،

ياندي هئيوالار باشي،

هئيوالار ساري ساري

دوزل هيير ساپا قاري.

بولوتلار سيزي تاري

گلين بو كنده ساري.

بو كند بَ يلر كنديدي،

ايگيت َ خ يلر كنديدي..

داغلار قوراق – قوراقدي

تيكان توراق - توراقدي

تيكان ن هيه كاريمدي،

منه لازيم اوراقدي.

***

چاخ داشي ، چاخماق داشي

هاني گؤيون يولداشي

ياندي داغلارين باشي

آللاه بير ياغيش گؤندر

گؤيرتسين داغي ،داشي.

آلاداغين بولودو ،

اكينچ ينين اومودو

آللاه بير ياغيش گؤندر،

آرپا ، بوغدا قورودو.



چاخ داشي ،چاخماق داشي

ساياچييا پاي داشي.

اولدوغوندان پاي وئرن

علي اولسون يولداشي.

وار اولان ،الين قيسان

ياستيغي ميسمار داشي.

وئرن ال آللاه الي

اللره يارديم علي

ائللره يارديم علي.

چاخ داشي ،چاخماق داشي.

سايا چييا پاي داشي.

باشقا بير اؤرنك:

قوْدو قوْدونو گؤردونمو؟

قوْدويا سالام وئردينمي؟

قوْدو بورادان اؤتنده

قيرميزي گونو گؤردونمو؟

ياغ وئرين ياغلاماغا

بال وئرين باللاماغا

قوْدو گولمك ايسته يير

قويمايين آغلاماغا.

قوْدويا قايماق گرك

قابلارا يايماق گرك

قوْدو گون چيخارماسا

گؤزلرين اويماق گرك.



ياغيش كسمه سايالاري



گتي گتي ها گتي گتي

قيزيل قايا ديبيندن

بير قيرميزي گون گتي

كئچل قيزي قوي ائوده

ساچلي قيزي گتي گتي

گون گئديب، سو ايچمگه

آل دونون دييشمگه.

دومانلار قاچين، قاچين

گونش يولون آچين ،آچين

توتوب سيزي آسارلار

بوينوزا دامغا باسارلار.

قارا تويوق قاناتي

كيم ووردو ،كيم سانادي؟

گئتديم گون گتيرمگه

ايت بالديريم دالادي

Guney Azerbaycan edebiyati Haqda burada oxuya bilersiniz.

فلسفه آچیسیندان دیل

ايستانبول اونيوئرسيته سی فلسفه بؤلومونده ديل، کولتور و اخلاق فلسفه سی چاليشمالارييلا تانينان فلسفه چی بديا آکارسو، 27 اوجاق 1921 – ده ايستانبول - دا دونيايا گلدی. چاپا ايلک اوخولو و چاپا اورتا اوخولوندان سونرا استيقلال دبیرستانینی بيتيردی. يوکسک اؤیره نيمينی 1943 ايلينده فارغ التحصیل اولدوغو ايستانبول اونيوئرسيته سی فلسفه بؤلومونده آلدی. عینی بؤلومده ائرنست وان آستئر - ين (Ernst von Aster’in) يؤنه تيمينده باشلاديغی دوکتورا چاليشمالارينی “ويلهئلم وان هومبولدت - دا (“Wilhelm von Humboldt) ديل - کولتور باغلانتيسی” موضوعلو تئزله تاماملادی (1954).

1956-1958 ايللرينده آلمانيا - يا گئده رک هئيدئلبئرگ اونيوئرسيته سینده گادامئر - ين فئنومئنولوژی سئمينارلارينا قاتيلدیي و شیلئر (Scheler) حاقدا آراشديرمالار آپاردی. 1960 ايلينده “ماکس شیلئر - ده فردیت مسئله سی” آدلی چاليشماسييلا دوچئنت اولدو. 1968 -ده فلسفه تاريخی کورسوسونده پروفسورلوغا يوکسلديلدی. بؤلومده اخلاق فلسفه سی، چاغداش فلسفه آخیملاری، فلسفه تاريخی سئميناری کیمی درسلر وئردی. فلسفه بؤلومو باشقانليغی ایشینده اولدو. 1963 - 1983 ايللرينده تورک ديل قورومو يؤنئتيم عضولریندن اولدو و فلسفه تئريملرينين تورکجه لشديريلمه سی چاليشمالاريندا ماجيت گؤکبرک ایله بيرليکده تاثیرلی رول آلدی. آرديندان 1984 ايلينده امکلی اولدو.

1988-1989′دا چوکورووا اونيوئرسيته سی ائيتيم دانیشکده سینده فلسفه قروپو اؤیره تمن ليگی بؤلومونون قوروجوسو اولاراق وظیفه آلدی. 1990 -1996 ايللری آراسيندا ايسه ايستانبول اونيوئرسيته سی آتاتورک انستيتوسوندا دوکتورا درسلری وئردی.

اثرلری:
- ویلهئلم وان هومبولدت - دا ديل - کولتور باغلانتيسی (1955)،
- ماخ شیلئر - ده فردیت پروبلئمی (1962)،
- مودئرن توپلومدا قادين (1963)،
- اخلاق درسلری1: خوشبخت لیک اخلاقی (1963)،
- اخلاق درسلری 2: ايمانوئل کانت - ين اخلاق فلسفه سی (1968)،
- چاغداش فلسفه آخيملاری (1979)،
- آتاتورک انقلابی و يوروملاری (1969)،
- فلسفه تئريملری سؤزلویو (1979)،
- چاغداش فلسفه: کانت - دان گونوموزه فلسفه آخيملاری (1987)،
- آتاتورک انقلابی و تمل لری (1995)،
- ماکس شیلئر فلسفه سینده کيپ مفهومو و اينسان اولما سورونو (1998)،
- مئتافيزيک و دين اوزه رينه گؤروشمه لر (1946).
آيريجا مقاله لری، فلسفه آرشيوی، فلسفه ترجومه لری درگيسی، تورک ديلی، آراييش، گؤستری، چاغداش تنقید کیمی درگيلرده ياييملانمیش دیر. آکارسو - نون جمهورييت قزئته سينده ده يازيلاری چيخميشدير.

………………….

فلسفه آچیسیندان دیل
پروفسور بئدیا آکارسو
حاضیرلایان: گونتای جاوانشیر

دیله فلسفه آچیسیندان باخینجا قارشیمیزا ایکی اؤنَملی و بیربیرینه باغلی قاورام چیخیر. ایلکین توپلوموموز ایچین ده اؤنَملی اولان بو مفهوملار اوزَرینده دورماق، فلسفه ندیر، نه آنلاییریق فلسفه دئیه رکن؛ دیل ندیر، گؤره وی، کولتورده کی یئری ندیر کیمی سورولاری اله آلماق ایسته ییرم. سونرا دا بو ایکیسی نین باغلانتیسینی، آیریجا باشقا ساحه لرله و باشقا سورونلارلا ایلیشکی سینی، سون اولاراق دا ائگیتیم سیستئمینده دیلین وفلسفه نین یئری نین نه اولدوغونو بلیرتمه یه چالیشاجاغام.

اؤنجه طبیعیتین ائوریمینده یئنی بیر مرحله اولاراق اورتایا چیخان اینسانین، اونو حئیوانلاردان آییران و اینسانی اینسان ائدن ان اؤنَملی عنصر اولان دیل اوزَرینده دورماق ایسته ییرم. دیل دئیه رکن بیر ارتباط آراجی اولاراق اله آلینان دیلی نظره آلمادیغیمی هَمَن سؤیله مَلی یم. چونکو بیر ایشارتلشمه آراجی اولاراق، بیر ارتباط آراجی اولاراق دیل حئیوانلاردا دا وار. بوندان 5055 ایل اؤنجه ایسویچره لی زئوولوق و آنتروپولوق آدولف پورتمانن اونتوژئنئتیک آچیدان اینسانین اؤزَل یئرینی آراشدیردیغی چالیشماسیندا گلیشدیردیگی بیر آنتروپولوژی قانونو ایله اینسان دوغوشونون ائرکن بیر دوغوش اولدوغونو اؤنه سورموشدو. بوتون حئیوانلار، بوتون خصوصیت لری ایله بیرلیکده دونیایا گلیرلر. یالنیز اینسان اؤزونه مخصوص نیته لیکلرینی دوغوشدان سونرا بیر ایلین سونونا دوغرو قازانماغا باشلار و بو نیته لیکلری آنجاق سوسیال چئوره نین بیرلیکده تاثیری آلتیندا اولوشور، بو سوسیال چئوره نین یاردیمی و اویاریجیلیغی اولمادان تام اینسان اولماغا دوغرو گلیشمه باشاریلا بیلمز. بو خصوصیتلر ده: دیک دورما، دیل و دوشونمه دیر. ایلک ایلین سونوندا اینسان اولمانین بَلیرتیلری بیچیم آلیر، بو ایلک بیچیم آلما دا آنجاق توپلومسال چئوره ایچینده گئرچکلشه بیلیر، بو توپلومسال چئوره یؤره سینده دونیایا آچیلما، دونیایلا ایلیشکی قورما دا گلیشیر. بورادان چیخان اؤنَملی سونوج: اینسانین توپلومسال بیر وارلیق اولدوغو و اینسانین عینی زاماندا تاریخسل بیر وارلیق اولدوغو و بو ایکی دورومون سیخی - سیخییا بیربیرینه باغلی اولدوغو و دونیایلا ایلیشکی قورمانی دیلین ساغلادیغی، دونیانی قاورامامیزی دیلین ساغلادیغی دیر. اینسان، دیلی تاپمامیشدیر، دوغوشوندا واردیر دیل، آمما یالنیزجا یاتقینلیق اولاراق توپلوم ایچینده الده ائدیلیر دیل و تاریخ ایچینده گلیشیر.

بو دونیایا آچیلمانی، دونیانی دیل آراجیلیغی ایله باشا دوشمه یی فلسفه تاریخینده ایلکین هراقلیتوس دیله گَتیرمیشدیر. فلسفه نین اؤته کی آلانلاری دیشیندا دیل فلسفه سینین گلیشمه سینده ایلک آددیمی آتان اؤنَملی فیلسوفدور هراقلیتوس. اثرلریندن آنجاق فراقمئنت’لر قالمیشدیر. ان اؤنَملی پارچا اولان فراقمئنت لوقوس مفهومو اوزَرینده دورور. بو قیسا جمله سی دیل فلسفه سی باخیمیندان چوخ اؤنَملی دیر: “اینسانلار اونو آنلامادیلار، اونو ائشیتمه دن اؤنجه…” هراقلیتوس قارانلیق یازان بیر فیلسوفدور، آنجاق بوردا آنلامی آچیق دیر: گئرچه گی، سؤز حالینا گلمه دن، باشقا دئییشله دیله تؤکمه دن اؤنجه اینسانلار آنلامادیلار. دیل - دونیا ایلیشکیسی باخیمیندان چوخ اؤنَملی بیر نؤقطه دیربو.

دونیایا آچیلما، دونیایلا ایلیشکی قورما اینسانی اؤته کی جانلی وارلیقلاردان آییران و اونو اؤزگور قیلان تَمَل خصوصیت دیر. اینساندان باشقا هئچ بیر جانلی وارلیغین بو آنلامدا دیلی ده یوخدور. چئوره سینی آشا بیلن، چئوره سی نین دیشینا چیخا بیلن، طبیعتین و اؤزونون بیلینجینه واران هئچ بیر جانلی وارلیق یوخدور یئراوزونده. اینسان بو خصوصیتلری ایله چئوره سینی دگیشدیرمیش، طبیعته بیر شئیلر قاتمیشدیر. طبیعته قاتدیقلاری دا بوگون کولتور دئدیگیمیز شئیدن باشقاسی دئییل. بو طبیعته قاتدیقلاری مینلرجه ایل ایچینده اولوشا - اولوشا بوگونه دَک گلمیش و صاباحلارا گئتمَکده دیر. اینسانین اینسان اولماسی دا، اؤز یولونو اؤزونو تصویر ائتمه سی ده دیلی ایله اولموشدور.



بئله جه بوگونکو اینسان بیلیم و دیریم بیلیمده کی (زیست شناسی ده کی) آراشدیرمالارین چاتدیغی سونوجلا فلسفه تاریخینده هراقلیتوسدان بری اورتایا آتیلمیش، داها سونرالاری هردئر و هومبولدت’لا گلیشدیریلمیش و گونوموزه دَک سورموش اولان دیل اوزَرینده کی گؤروشلرین دوغرولانمیش اولدوغونو گؤروروک. دیلله کولتور آراسینداکی باغلانتینی، دیلین کولتور اولایلارینا تاثیرینی و بونلار اوزَرینده کی گوجونو ایلک گؤرَن هردئر اولموشدور. بو گؤروشو داها ایره لی گؤتورَن ده دیل فلسفه سی نین قوروجوسو W.Von Humboldt- دور. هومبولدت “دیل، اولموش بیتمیش بیر شئی، بیر محصول دئییل، بیر ائتکینلیکدیر(فعالییتدیر)” سؤزو ایله دیلین اینسان تاریخی نین باشلیجا یارادیجی گوجلریندن بیری اولدوغونو آنلاتماق ایسته میشدیر. دیلین بیر ارتباط آراجی اولدوغونو ایره لی سورَنلره قارشی هومبولدت دیلین یالنیزجا یالین بیرآراچ اولمادیغینی، دوشونجه نی یارادان بیر فعالیت اولدوغونو ایره لی سورموشدور. دیل اولماسایدی، دوشونمه ده اولمازدی. بونو ماددی اولاراق دوغوشدان کور، کار و دیلسیز اولانلار Elen Keller اؤرنگینده گؤره بیلیریک: Elen Keller دوشونمه یه باشلاماسینی، چئوره ایله باغلانتی قورماسینی بئله آنلادیر یاشام ناغیلیندا: ائگیتیجیسی بیر گون اؤزونه بارداقلا سو ایچیردنده الینی سو شیرینه توتار و اووجونا “سو” یازار. بو آدلاندیریلما ایله بیردن بیر توتوناجاق یئر تاپمیشدیر. سئوینج ایچینده دیر. آرتیق بیر شئیلری آییرد ائتمه یه باشلامیشدیر. هر شئیین آدینی سوراجاقدیر آرتیق. دوشونمه آدلاندیرما یولویلا اولموشدور. آدلاندیریلدیغی آندا نَسنه لرین وارلیغینی باشا دوشه بیلمیش، باشقا دئییشله نَسنه لرین وارلیغینی باشا دوشه بیلمه سی آدلاندیرما یولویلا، یعنی دیلله اولموشدور. قاریشیقلیق دوزَنه چئوریلمیش، هر شئی یئرلی یئرینه قویولماغا، هر شئی آنلاشیلیر اولماغا باشلامیشدیر. اینسانلیق تاریخینده ده دیلین گلیشمه سی نین باشلانقیجدا چوخ یاواش ایره لیله دیگی بیلینمکده دیر. نَسنه لره آد وئرمه، بونلار آراسیندا باغلانتیلار قورما و سونوندا سویوتلاما(مجردلشدیرمه) ایله قاوراملار اولوشموشدور. بو دا اوزون بیر سورجی گرَکدیرمیش، دوشونمه ده بو سورَجله بیرلیکده گلیشمیشدیر. دوشونمه چیخاریملار یاپما، مفهوملار و اؤنَرمه لر آراسیندا باغلانتی قورمادیر. قاورام و اؤنَرمه لرین ایچینده یئر آلدیغی باغلام دا دیلین بوتونونو اولوشدورور. بو قاوراملارلا اینسان اؤزونه بیر دونیا یاردیر: کولتور دونیاسی؛ صنعت، بیلیم، فلسفه هامیسی قاوراملارلا، دیلله باغلی دیر. دیلین گوجو دوشونمه یی یاراتماسیندادیر. دیله تؤکمه دن، دیل قَلیبینه یئرلشدیرمه دن گئرچکلیگی آنلایا بیلمیر، اوزَرینده دوشونه بیلمیریک. دونیانی دیل یولویلا باشا دوشوروک. بو دوشونجه فلسفه تاریخینده بیر چوخ فیلسوفدا قارشیمیزا چیخار. اؤرنه یین؛ هومبولدت، “دونیانی مفهوملارا دؤنوشدورمه”، کاسسیرئر، “دونیانی سیمگه لشدیرمه ” ویتگئنستئین “دونیانی رسیمله مه “، وئیسسگئربئر، “دونیانی سؤزجوکلندیرمه، آدلاندیرما”دان سؤز ائدیرلر.

گونوموزده دیریم بیلیم(زیست شناسی) و اینسان بیلیم عاقیل دئییلن شئیی دونیایا آچیلما، دونیایلا رابطه قورما اولاراق قبول ائدیر. دونیایلا ایلیشکی(رابطه) قورمانی دیل ساغلادیغینا گؤره، عاغیل ده دیلدن باشقا بیر شئی دئییل. داها آنتیک چاغدا اورتایا قویولموش بیر تانیملا(تعریف) اینسان دانیشان وارلیقدیر. بوردا لوگون لوگوس’لا غلاقه ده دیر. لوگوس مفهومو، ایکی آنلامی دا ایچینده داشییار. لوگوس، بیر یاندان سؤز دئمکدیر، دیل دئمکدیر، دیگر یاندان دوشونجه و عاغیل دئمکدیر. دوشونمه میزی ساغلایان دیلدیر. اینسانین بئیین یاپیسینی(ساختار) ان یاخشی گؤسترن ده اونون قوللاندیغی دیلیدیر. بیزیم کیملیگیمیزی بَلیرله یَن ده دیل اولور بئله جه. کیملیگیمیز دیلیمیز ایچینده گلیشیر. هامیمیز بیر دیل ایچینه دوغوروق. اینسانین اینسان اولماسی، اینسانین اؤزو اولماسی، اؤز کیملیگینی تاپماسی، اؤزونون بیلینجینه وارماسی دا دیلله باغلی دیر. ایچینه دوغدوغوموز دیل/دیللر کیملیگیمیزی ده بَلیرله ییر. دیلیمیز کیملیگیمیزدیر.

دوشونجه نی یارادان و ایره لی گؤتورَن ده دیل اولدوغونا گؤره، بؤیوک دوشونجه یاپیلاری نین قورولا بیلمه سینی ده دیل ساغلار. آنجاق بونون اوچون دیلین ده گلیشمیش اولماسی گرَکیر. بورادا قارشیلیقلی بیر تاثیر اولدوغو آچیقدیر. دیلین گوجونه قارشی دوشونجه نین گوجو اؤزونو گؤستریر. دیله باغلی اولان اینسان سونوندا دیله حاکیم اولور و دیل اوزَرینه تاثیر قویور. بئله جه دیل دورمادان یارادیلاراق بیر نسلدن اؤته کی نسله کئچن بیر فعالیت دیر. بویونا یارادیلان بیر شئیدیر. هر فرد و هر قوشاق(نسل) اونا یئنی بیر شئی قاتار. آمما کیمی زامان کیمی انگلله مَلره گؤره، بیر اؤلکه ده دیلین گلیشمه سی دورابیلر. دیل گلیشه بیلمه یینجه دوشونجه نین گلیشمه سی ده دورور. دیلین انگللندیگی یئرده دوشونمه ده انگللنمیش اولور. دوشونمه نین انگللنمه سی ان چوخ دا فلسفه آلانیندا تاثیرینی گؤستریر. چونکو فلسفه هر شئیدن اؤنجه، هئگل’ین دئدیگی کیمی، “وار اولان هر شئی اوزَرینده دوشونمه دیر”. دونیایلا باغلانتینی قوران دیلی نین گلیشمه سی انگللنمیش سه، بیر مللتین دوشونمه یه دایانان فلسفه ساحه سینده کی باشارینی اورتایا قویا بیلمه یه جَگی آچیقدیر.

فلسفه نین اولوشماسی اوچون ایکی اورتام(شرایط) گرَکلی دیر: اؤزگورلوک و گلیشمیش بیر دیل. توپلوموموزون تاریخینه باخینجا، بؤیوک بیر ایمپراتورلوغون قورولموش اولدوغو عثمانلی دؤنَمینده فلسفه نین، ندن گلیشمه میش دئمه یه جه یم، هئچ اولمامیش اولدوغونو آنلاماق آسانلاشیر.

14- جو عصردن بری، یعنی عثمانلی تاریخی بویونجا عربجه و فارسجا - نین تاثیری آلتیندا اولان تورکجه 600 ایل بویونجا عثمانلی اسارتینده بیر یازی دیلی، بیر رسمی دیل گلیشدیرمیش: عثمانلیجا. خالقین قوللاندیغی دیل، تورکجه خور گؤرولموش، آشاغیلانمیشدیر. تنظیمات دؤنمینده دیلده ساده لشمه طرفداری اولانلار بئله بو دیلله بیلیم یارادیلا بیلمه یه جَگینی اؤنه سورَرَک، اؤیرَتیمین عربجه اولماسینی اؤنرمیشلر. (گونوموزده ده کیمی یوبازلارین تورکچه نین بیلیمه ال وئریشلی اولمادیغینی، یئترسیز اولدوغونو اؤنه سورَرَک اینگیلیزجه نی اؤیرَتیم دیلی اولاراق اؤنرمَکده دیرلر.) اویسا آنا دیلی تورکجه اولان بیر اینسانین بئله یاپیجا بیربیریندن آیری اوچ دیل عایله سیندن اولوشان قاریشیق و ساختا بیر دیل (عثمانلیجا) ایچینده ساغلیقلی دوشونه بیلمه سی، بو دیلله فلسفه یارادا بیلمه سی مومکون مو؟ بئله بیر دیلله رومان و دیگر اثرلر یازیلارمی؟ البته عثمانلی دؤنمینده فلسفه اولماما