Mövzu: آموزش زبان تركي آذري

"مهندس محمد صادق نائبي"

منبع : [Forumda Tapılan Linkleri təkcə üzvlərimiz Görə bilər. ]
پيش ترم : آشنائي با دوره

حمد و سپاس بيحد و بيعد خداي لايزال را كه براي نشان دادن قدرت و عظمت خود ، زبان را آفريد و براي نشان دادن اعجاز ، گونه گوني و تنوع زبانها و گويشها را براي انسان هديه داد. خدا را سپاسگذاريم كه به ما توفيق فراگيري زبان مادري خود را داده است تا در اين مجال ، با عظمت و هيبت يكي از اعجازهاي خدائي آشنا شويم.
ما در طول يك ترم دانشگاهي ، زبان تركي را فرا مي گيريم تا درست بنويسيم ، درست بخوانيم و درست بگوئيم. ما مي خواهيم در كنار زبان گويائي ، با زبان نوشتاري نيز آشنا شويم و از درياي بيكران و غني ادبيات مكتوب تركي بهره مند شويم. كسي كه زبان مادري خود را نمي شناسد ، اگر نگوئيم با عقل و خرد بيگانه است ، لااقل از احساس به دور است. چطور مي تواند با درياي فولكلور و ادبيات شفاهي مادرش كه از زمان لالائي كودكانه تا رثاي فوت همراه اوست ، انس و الفت ايجاد كند؟
ما در اين يك ترم 16 هفته اي با ساختار و زير و بم زبان تركي آشنا مي شويم. كلاسهاي مجازي زبان و ادبيات تركي آذربايجاني روزهاي پنجشنبه برگزار مي گردد. آغاز دوره از روز پنجشنبه 18 خرداد بوده و ختم دوره در انتهاي شهريور 1385 خواهد بود. در انتهاي ترم در آزمون غيرمستقيم شركت مي كنيم تا توانمندي خود را در اين ترم خودآزمائي كنيم. اميدواريم در انتهاي شهريور امسال هر كدام از ما بتوانيم زبان تركي را به خوبي فرا بگيريم. كساني كه در اين ترم موفق باشند و به خوبي آنرا فرا گيرند ، در صورت علاقمندي در ترم تخصصي شركت مي كنند و با گذراندن اين ترم هر كدام ، معلمي توانا در ادبيات تركي مي شوند تا خود قادر به كشف ديگر ناگفته ها گردند.
در طول ترم نخست ، با آواها ، ريشه ها ، پيوندها ، افعال ، زمانها ، اسم ، صفت ، قيد ، ادات ، ضمير ، جمله ، عدد و آئين نگارش زبان تركي آشنا مي شويم.
تلاش بر اين است كه در اين دو ترم خصوصاً ترم تخصصي ، به دور از گويشها و شاخه هاي زبان ، با زبان واحد و مادر به نام زبان تركي آشنا شويم اما اگر درجائي اختلافي وجود داشت ، بر زبان شاخه آذربايجاني تأكيد كنيم. البته در اين موارد به اختلافهاي آن با شاخه هاي ديگر زبان تركي اشاره خواهد شد. زبان تركي آذربايجاني همان زباني است كه غالب ترك زبانهاي ايران بدان تكلم مي نمايند.
منابع و مراجع مورد استفاده براي ترم نخست ، كتابهاي «معاصير ادبي آذري ديلي» نوشته مرحوم دكتر محمدتقي زهتابي ، «مباني دستور زبان تركي آذربايجاني» نوشته مرحوم محمدعلي فرزانه و «توركجه گرامري» نوشته مرحوم تحسين بانقو اوغلو مي باشد اما ناگفته نماند كه هر آنچه دارم از پاي درس پروفسور دكتر صديق در كلاس درس يا پشت ميز كتابخانه خصوصي ايشان مي باشد كه در طول سالهاي متمادي با حوصله و علاقه تمام بطور خصوصي به بنده ياد داده است و اكنون با كسب اجازه از ايشان آنرا به مخاطبان خود انتقال مي دهم.
براي اينكه فارسي زبانان هم بتوانند زبان تركي را ياد بگيرند ، اين فراگيري براساس زبان فارسي به مخاطبان تدريس مي شود. از طرفي در بعضي موارد با مقايسه زبان تركي و فارسي به نتايج بهتري مي رسيم.
پس براي 16 هفته و در روزهاي پنجشنبه به ما سر بزنيد تا دور هم باشيم و زبان مادري خود را فراگيريم. انشاءالله.

برنامه درسي ترم مبتدي آموزش زبان و ادبيات تركي

درس اول : زبانشناسي
زبان يك پديده اجتماعي است كه به عنوان ابزاري براي مبادله فكر و احساس استفاده مي گردد. زبان بخاطر زندگي اجتماعي پديد مي آيد حتي اگر اين زندگي اجتماعي ، دو نفره باشد. بديهي است زندگي انفرادي و تك نفره نيازي به زبان ندارد.
زبان مانند يك موجود زنده داراي تكامل و پويائي است و از ابتدائي ترين اصوات و كلمات شروع شده و در طول قرنها و هزاره ها كم كم ساختار يك زبان توانمند را به خود مي گيرد و با تغيير و تحولات فرهنگي ، سياسي ، اقتصادي و ... تكامل مي يابد. از اين رو عده اي را اعتقاد بر اين است كه از روي گستردگي و غناي يك زبان مي توان قدمت آنرا حدس زد.
يك زبان به همان آرامي و پويائي كه مي تواند شكل بگيرد و غني شود ، به همان صورت آرام و آهسته نيز مي تواند منقرض شود. لذا تصور اينكه زبان يك محل در عرض چند دهه كاملاً منقرض شده و جاي خود را به زبان يا تركيبي از زبانهاي ديگر داده است ، بي اساس و غيرعلمي است.
زبانشناسان ، زبانهاي موجود دنيا را از نظر ساختاري در سه دسته مستقل بررسي مي كنند: زبانهاي تك هجائي ، زبانهاي تحليلي و زبانهاي التصاقي.

زبانهاي تك هجائي: در اين زبانها ، كلمات همگي تك هجائي بوده و جملات تركيبي از همين تك هجاها هستند. در اين زبانها ، خبري از پسوند ، پيشوند و ميانوند نيست و كلمات داراي حالت پذيري نيستند. در واقع تنها حالت پذيري كلمات همان همسايگي با كلمات تك هجائي ديگر مي باشد. زبانهاي چيني ، ويتنامي ، جاوه ، تبت و زبانهائي از آفريقا نمونه اي از زبانهاي تك هجائي هستند.

زبانهاي تحليلي : در اين گروه از زبانها ، ريشه كلمات ممكن است چند هجائي باشد. در اين زبانها ، از پيوستن پسوند يا پيشوند به كلمات ، كلمات جديدي بوجود مي آيند ، اما ضمن اين تركيبات ، تغييراتي نيز در ساختمان اصلي ريشه بوجود مي آيد. به عبارتي ، در اين زبانها ، ريشه كلمات ثابت نيست و ممكن است به صورتهاي ديگر تبديل گردد ، حتي ممكن است صورت اصلي ريشه كاملاً از بين رفته و صورت متفاوتي جايگزين آن گردد. مجموعه زبانهاي هند و اروپائي و سامي از اين دسته زبانها هستند كه بصورت خاص مي توان به زبانهاي فارسي و عربي اشاره نمود. البته ميزان اين تغيير و تحولات در ريشه كلمات در يك زبان نسبت به زبان ديگر يكسان نيست. مثلاً در زبان فارسي در اثر اين تركيبات ، صورت اصلي اسم پايدارتر است ولي ممكن است ريشه اصلي فعل كاملاً تغيير پيدا كند اما در زبان عربي هم اسم دچار تغيير اساسي مي شود هم فعل. براي مثال از فارسي: ديدن ، بين ، بازبيني ، ديدار.

زبانهاي التصاقي (پيوندي): در اين گروه از زبانها ، ريشه كلمات ممكن است چند هجائي باشد. در اين زبانها ، پيوند ريشه كلمات با بعضي كلمات كه ريشه نيستند ، معاني ديگري براي ريشه استخراج مي كند كه اين معنا ممكن است بسيار متفاوتتر از معناي ريشه باشد. براي همين دامنه لغات در اينگونه زبانها بسيار گسترده تر مي گردد. در اينگونه زبانها ، ريشه اصلي كلمات دست نخورده مي ماند و به راحتي قابل استخراج مي باشد. پيوندها در اينگونه زبانها ممكن است پيشوندي يا پسوندي باشد. مجموعه زبانهاي اورال ـ آلتاي و از آن جمله گروه زبان تركي اعم از آذربايجاني يا غيره ، در قالب زبانهاي التصاقي و از نوع پسوندي مي باشند. براي مثال از تركي:
گؤز ، گؤزل ، گؤزليم ، گؤزليمين ، گؤزليمينكي ، گؤزليمينكيدير.

تقسيم بندي گروه زبانهاي اورال ـ آلتاي
مجموعه زبانهاي اورال ـ آلتاي بسيار گسترده و متنوع هستند و از زبان تركي تا كره اي را شامل مي شوند اما هر كدام از آنها در شاخه ها و تقسيم بندي هاي جزئي تر از هم مستقل مي شوند. گروه زبانهاي اورال ـ آلتاي را مي توان بصورت زير تقسيم بندي نمود:
* شاخه تركي : كه خود به دو زيرشاخه تركي غربي (شامل آذري ، استانبولي ، تركمني) و تركي شرقي (شامل قزاقي ، قرقيزي ، ازبكي ، ياقوتي ، چاوشي ، اويغوري) تقسيم مي شود.
* شاخه مغولي : شامل مغولي ، قالموق و بوريات است.
* شاخه فيني : شامل فيني ، لاپني ، مجاري و فنلاندي است.
* شاخه تونغوز : شامل تنغوز و مانجو است.
* شاخه ساموييد : شامل ساموييد است.
* شاخه خاور دور : شامل كره اي و ژاپني است.

پس زبان تركي آذربايجاني ، در مجموعه زبانهاي اورال ـ آلتاي و در شاخه زبانهاي تركي و در زيرمجموعه زبانهاي تركي غربي مي باشد.

درس دوم : آوا شناسي 1ـ حروف صدادار (مصوتها) در زبان تركي
حروف در زبان تركي نيز مانند همه زبانهاي ديگر از دو نوع صدادار (مصوت ، صائت ، آوا) و بي صدا (صامت ، گنگ) تشكيل مي شود. زبان تركي از لحاظ حروف صدادار يا مصوتها ، كاملترين صداها را در ميان زبانهاي دنيا داراست. زبان تركي در مقابل شش مصوت كوتاه و بلند عربي و فارسي (اَ ـ اِ ـ اُ ، آ ـ اي ـ او)(u - i - ə - o - e - a) داراي نه مصوت كوتاه است كه اگر كلمات دخيل فارسي و عربي را هم در نظر بگيريم ، در تركي به دوازده مصوت تكلم مي شود. چرا كه در تركي دو نوع صداي «آ» بصورت كوتاه (آلاجاق) و بلند (آرامش) تلفظ مي شود. به همين ترتيب براي صداهاي «اي» و «او» مي توان دو نوع صداي بلند و كوتاه ذكر كرد. البته در اين درس به اين سه مورد صداي عاريتي يا دخيل اشاره اي نمي كنيم و تنها به نه صداي مخصوص تركي بسنده مي كنيم.
در جدول زير اين نه مصوت با رسم الخط عربي همراه با مثالهائي از كاربرد اين صداها در ابتدا ‏، وسط و انتهاي كلمه ارائه شده است:

جدول (1) : مصوتهاي نه گانه تركي

2 ـ تقسيم بندي مصوتهاي تركي
مصوتهاي تركي نقش بسيار مهم در انسجام ، زيبائي ، واژه سازي ، تركيب با پي افزوده ها و ... دارند ، طوريكه عده اي را نظر بر اين است كه زيبائي و شيريني تركي به همين قوانين حاكم بر مصوتهاست.
مصوتهاي تركي از نقطه نظرهاي مختلف به دو گروه تقسيم مي شوند كه بنا به همين تقسيم بندي ها نظم و قانون خاصي به كلمات مي دهند. اين تقسيم بندي ها بدين صورت هستند:

1ـ2ـ مصوتهاي ثقيل (قالين) و ظريف (اينجه):
تمام نه مصوت زبان تركي از لحاظ تلفظ به يك شدت نيستند. مصوتهاي «آ ، اﻯْ ، اوُ ، اۏ» كه بصورت پر و با شدت ادا مي شوند را مصوتهاي ثقيل (قالين) مي گويند. در مقابل ، پنج مصوت «اَ ، ائـ ، اي ، اؤ ، اۆ» را كه بسيار سبك و خفيف ادا مي گردند ، مصوتهاي ظريف (اينجه) مي گويند.

جدول (2) : مصوتهاي ثقيل (قالين) و ظريف (اينجه) در تركي

2ـ2ـ مصوتهاي غنچه اي (دوداقلانان) و غيرغنچه اي (دوداقلانمايان)
مصوتهاي «اۏ ، اوُ ، اؤ ، اۆ» «ü ، ö ، u ، o» كه هنگام تلفظ آنها ، لبها بصورت غنچه اي بسته مي شوند ، مصوتهاي غنچه اي (دوداقلانان) نام دارند. در مقابل ، هنگام اداي مصوتهاي «آ ، اي ، اﻯْ ، ائـ ، اَ» «ə - e - ı - i - a»، دهان باز مي شود. اين مصوتها را به نام غيرغنچه اي (دوداقلانمايان) بشناسيم.

جدول (3): مصوتهاي غنچه اي (دوداقلانان) و غيرغنچه اي (دوداقلانمايان) در زبان ترکي

3ـ2ـ مصوتهاي باز (آچيق) و تنگ (دار)
هنگام اداي مصوتهاي «آ ، اَ ، ائـ ، اۏ ، اؤ»«ö - o -e -ə -a» فك پائين دهان به سمت پائين رفته و دهان كاملاً باز مي شود. اين مصوتها را باز (آچيق) مي نامند. از طرفي هنگام اداي مصوتهاي «اي ، اﻯْ ، اوُ ، اۆ»«ü - u -ı - i» آرواره پائين جمع تر و بسته تر مي شود دهان با حجم نيمه باز آنها را تلفظ مي كند. اين مصوتها را نيز تنگ (دار) مي گويند. (جدول 4).
جدول (4): مصوتهاي باز (آچيق) و تنگ (دار) در زبان ترکي

4ـ2ـ نتيجه گيري از چهار جدول قبلي
با نگاهي به جدول (1) مي توان نتيجه گرفت كه هر كدام از مصوتها بايد در قالب يكي از تقسيم بندي هاي جداول (2) ، (3) و (4) دربيآيند. ادغام اين چهار جدول ‏، جدول زير را به ما مي دهد:

جدول (5) : تقسيم بندي مصوتهاي تركي از سه منظر

3ـ قانون هماهنگي آواها (سس اويغونلوغو)
قانون هماهنگي آواها اساسي ترين عامل ملوديک بودن و ريتميک بودن زبان ترکي است و آنرا براحتي از ديگر زبانها متمايز مي کند ، طوريکه حتي اگر کسي اين زبان را بلد نباشد ، مي تواند متوجه شود که به زبان ترکي صحبت مي شود. اگر کسي اين قانون را بداند ولي ترکي را بلد نباشد ، مي تواند بصورت استنتاجي فعل ، اسم ، صفت و ... بسازد.
اين قانون که در اصل داراي يک اصل اساسي است ، چند قانون فرعي نيز از آن بدست مي آيد که واژه سازي ، ترکيب ريشه با پي افزوده ها و ... براساس اين قوانين بدست مي آيد. اين قوانين عبارتند از:

1ـ3ـ قانون هماهنگي مصوتها :
همه مصوتهاي يک کلمه از نظر ثقيل و ظريف بودن تابع مصوت هجاي اول هستند. يعني اگر مصوت هجاي اول ، ثقيل بود ، تمام مصوتهاي ديگر آن کلمه يا پي افزوده هاي آن ، ثقيل خواهند بود و اگر مصوت هجاي اول ، ظريف باشد ، ديگر مصوتها نيز ظريف خواهند بود.
براي نمونه در ترکي يارا (زخم) درست است يا ياره؟ چون مصوت هجاي اول (يا) بصورت ثقيل (آ) است ، پس مصوتهاي ديگر هم که در ادامه خواهند آمد ، ثقيل خواهند بود. پس يارا صحيح است. از طرفي اگر پي افزوده هاي ديگري به آن اضافه شوند ، به همين صورت ثقيل خواهند بود. لذا يارالا (زخمي کن) صحيح است و به همين ترتيب: يارالاندي ، يارالانديردي ، يارالانديرديلار.
حال اگر مصوت هجاي اول ظريف باشد ، مانند «ائـ» در ائشيک ، تمام مصوتهاي بعدي ظريف خواهند آمد: ائشيکده ، ائشيکده کي ، ائشيکده کيلر ، ائشيکده کيلرين ، ائشيکده کيلرينکي و ... .
لذا همانطور که ياره اشتباه است ، ائشيکدا يا ائشيکداکيلار! هم صحيح نيست.
تبصره 1 : در اشعاري که از اوزان عروضي عربي يا فارسي استفاده مي شود ، بنا به اجبار مي توان از اين قانون عدول کرد. مثلاً فضولي شاعر ترک عراقي مي گويد: «احتياط ايلن ايچر هر کيمده اولسا ياره سو» که در اصل بصورت « هر کيمده يارا اولسا ، احتياط ايلن سو ايچر» (آدم زخمي با احتياط آب مي خورد) مي باشد که بنا به ضرورت واژه «يارا»(زخم) بصورت «ياره» آمده است.
تبصره 2 : در کلمات دخيل (کلماتي که از زبان ديگر وارد يک زبان ديگر مي شوند) ، مبناي مصوتهاي اضافه شده ، مصوت هجاي آخر است. چون ممکن است مصوت هجاي اول با آخر متفاوت باشد. مانند: «اينسان» که مصوت هجاي اول (يعني ايـ) ظريف است ولي مصوت هجاي آخر (يعني آ) ثقيل است ، لذا پي افزوده هاي اين کلمه بايد بر اساس هجاي آخر ، ثقيل باشند. مانند: اينسانلار ، اينسانلاردا. البته تأکيد مي شود که اين مورد درباره کلمات خالص ترکي صادق نيست. کلمات ترکي همگي يا مصوت ثقيل هستند يا مصوت ظريف.
تبصره 3 : تعميم قانون هماهنگي مصوتها به کلمات دخيل
خيل ورود کلمات عربي ، فارسي و حتي انگليسي به زبان ترکي مستلزم ترکيزه شدن آن و پالايش يافتن آنها در قانون هماهنگي مصوتهاست. کلمات بيگانه هنگام ورود به زبان ترکي در ساختار آن قرار مي گيرند ، طوريکه گاهي تشخيص صورت اصلي و دست نخورده آن بسيار سخت مي شود. براي نمونه از اين کلمات دخيل داريم: باهار (بهار) ، هاوا (هوا).

2ـ3ـ قانون هماهنگي لبها:
نه تنها مصوتهاي يک کلمه (اعم از ريشه و مصوتها) از لحاظ تقسيم بندي ثقيل و ظريف نمي توانند همزمان با هم بيآيند ، از لحاظ نوع غنچه اي يا غيرغنچه اي نيز داراي ضوابط و نظم خاصي هستند که از آن هم بايد تبعيت نمايند. اين قانون چنين است:
الف ـ اگر مصوت اول غيرغنچه اي (دوداقلانمايان) باشد ، مصوتهاي ديگر نيز غيرغنچه اي خواهند بود. به عبارتي اگر مصوت اول غيرغنچه اي باشد ، مصوتهاي ديگر مجاز نيستند از نوع غنچه اي باشند. مانند: قاپي ـ قاپيدا ـ قاپيداكي ـ قاپيداكيندا ـ قاپيداكيندادير
ب ـ ولي اگر مصوت اول غنچه اي (دوداقلانان) باشد ، اگر يكي از مصوتهاي آن از نوع باز باشد ‏، مصوتهاي بعد از خود را تابع خود خواهد كرد. براي نمونه در اين پي افزوده ها هيچ مصوت بازي در تركيبات دخالت نمي كند: قوزو ـ قوزوچو ـ قوزوچونون ـ فوزوچونوندور
اما در اين مثال مصوت باز «آ» در «قوناق» عرصه را بر مصوت اول يعني «اۏ» تنگ كرده و مصوتهاي بعدي را از حالت غنچه اي خارج مي كند: قوناق ـ قوناقلار ـ قوناقلارين ـ قوناقلارينكي ـ قوناقلارينكيدير
تبصره 1 : تعميم اين قانون به کلمات دخيل
کلمات به عاريت گرفته شده از زبانهاي عربي و فارسي نيز در ترکي در قالب اين ساختار مي آيند. براي نمونه: آبيري (آبرو) ، ميرده شير (مرده شوي) ، فينديق (فندق) ، قورو (قوري) ، نوخوش (ناخوش).

3ـ3ـ قانون عمومي هماهنگي مصوتها:
تمام پي افزوده ها نيز از لحاظ داشتن مصوتهاي ثقيل و ظريف يا غنچه اي و غيرغنچه اي از مصوت هجاي نخست تبعيت مي کنند. اين بحث را در آينده در درس پي افزوده ها به تفصيل بررسي خواهيم كرد.

4ـ3ـ قانون توالي مصوتها (سسلرين آرديجيلليغي):
در کنار تمام محدوديتها و قوانين حاکم بر مصوتهاي ترکي ، اين مصوتها اجازه ندارند در هرجائي از کلمه که خواستند ، ظاهر شوند. مثلاً مصوت «اﻯْ» با شرايط خاصي حق دارد در ابتداي کلمه بيآيد ، از طرفي مصوت «اؤ» نمي تواند در داخل کلمه بگنجد و تنها مي تواند در ابتداي کلمه نقش ايفا نمايد.
با دقت به جدول زير مي بينيم که مصوتها در کجا مي توانند بيآيند و کجاها حق ندارند بيآيند:

جدول (6): قانون توالي مصوتها در زبان ترکي

كته 1: اگر مصوت «اﻯْ» در ابتداي كلمه بيآيد و مصوت بعدي «آ» باشد ، در اينصورت مصوت «اﻯْ» جاي خود را به «اي» مي دهد ، لذا در اين مورد مي توان استثنائاً مصوتهاي ثقيل و ظريف را در كنار هم ديد. مانند: ايلان (مار) ، اينام (باور) ، ايلقار (پيمان) ، ايسلانماق (خيس شدن) ، ايسمارلاماق (بدرقه کردن).
ismarlamaq - islanmaq - ilqar - inam - ilan
نکته 2: گاهي حتي در ادبيات مکتوب مي بينيم که برخلاف جدول فوق ، «اﻯْ ، اؤ ، ائـ » در وسط و انتهاي کلمه هم ظاهر مي شود ، مانند: «قﻯْرۏ ، بيزۏ ، بنؤشه ، گۆنئي». اين کلمات صورت واقعي نيستند و تحريفي هستند. مثلاً «ۏ» در انتهاي بعضي کلمات ترکي در اصل «آو» است که «و» حرف واو است نه صداي «او». لذا در اصل «قﻯْراو ، بيزاو» است که جهت تسهيل اينگونه مي خوانند.

4ـ نكاتي ديگر در آواشناسي تركي
1ـ4ـ تعميم خصوصيت کوتاهي صائتهاي زبان ترکي به کلمات دخيل
گفتيم که زبان ترکي زباني کوتاه صائت با بياني سريع و تند است و هيچ کشيدگي و مدّ دادن در آن وجود ندارد مگر به ندرت آنهم براي کلمات بيگانه. يعني اگر فارس زبان هم «بادام» مي گويد ، ترک زبان هم «بادام» مي گويد ، سرعت آنها يکي نيست. فارس زبان کشيده تر و بصورت ممدود آنرا ادا مي کند ولي ترک زبان بسيار سريع و تند تلفظ مي کند. همين خصوصيت زبان ترکي باعث مي شود ، کلمات دخيل از زبانهاي ديگر از يک فيلتر ديگر عبور کنند ، سپس وارد زبان ترکي شوند. لذا اگر در فارسي مي گوئيم: «يارم آمد» ، در ترکي همين «يارم» را بسيار سريعتر تلفظ خواهيم کرد: «ياريم گلدي». به همين ترتيب: بادام ، شيرين ، ناشي ، گيج ، داغ ، چاي ، امامزادا ، خارابا و ... .
xaraba - imamzada - çay - dağ - gic - naşı - şirin - badam
2ـ4ـ ادغام مصوتهاي کلمات ترکيبي
گاهي ترکيب دو کلمه ، خود يک کلمه تلقي مي شود و ما آنرا ديگر به عنوان يک کلمه واحد مي پذيريم. مانند : بوُگۆن (امروز). حال اگر به عنوان يک کلمه بپذيريم ، بايد از قوانين آوائي ترکي تبعيت کنند. از جمله اينکه مصوتهاي هر دو کلمه بايد همجنس شده و هر دو يا ثقيل باشند يا ظريف. در کلمه ترکيبي بوُگۆن که ترکيبي از بوُ (اين) و گۆن(روز) است ، مصوت کلمه اول ثقيل بوده ولي مصوت کلمه دوم ظريف است. لذا مي بينيم که مصوت اول فدا شده و به شکل مصوت دوم يعني ظريف درمي آيد و آنرا «بۆگۆن» يا «بۆيۆن» مي گوئيم.
به همين ترتيب داريم: بۆرۆسۆگۆن (او بيريسي گۆن) ، بوُجوُر (بوُ جۆر) ، ناوار نه يوخ؟ (نه وار نه يوخ؟) ، بييل (بوُ ايل) و ... .

3ـ4ـ التقاء ساکنين در ترکي
در ترکي نمي تواند دو حرف در کنار هم ، هر دو ساکن باشند. زبان ترکي بسيار روان و جاري است و تحمل مکث در دو حرف پشت سرهم را ندارد و برخلاف زبان عربي نمي تواند کلماتي مانند: قبض ، وقف ، اکل ، خبط ، حکم و ... را تحمل کند. حتي کلمات فارسي و عربي هم که وارد ترکي مي شوند بايد خود را با اين قالب سازگار کنند و با متحرک کردن سکون اول تنها به سکون دوم راضي باشند و اين هم يکي ديگر از فيلترهاي زبان ترکي براي ورود کلمه است. لذا در ترکي مي گوئيم: قبير (قبر) ، نذير آشي (نذر آشي) ، قدير گئجه سي (شب قدر) ، صبير گلدي (صبر آمد) ، عؤمور کئچدي (عمر رفت) ، ظولوم (ظلم) ، حوکوم (حکم) ، طبيل (طبل) و ... .
تبصره : يک استثنا براي التقاء ساکنين يا همجواري دو حرف مسکون در ترکي وجود دارد که باز خواهيم ديد بخاطر رواني و ريتميک بودن اين زبان است. در ترکي دو حرف همجوار مي توانند هر دو ساکن بيآيند به شرطي که حرف ساکن اول ، يکي از حروف «ن ـ س ـ ل ـ ر» باشند. اين چهار حرف چنان مخرجي دارند که اگر ساکن باشند ، حتي اگر حرف بعدي ساکن بيآيد ، باز براحتي قابل ادا هستند و دهان را دچار مشکل تلفظ نمي کند. البته تعداد اين کلمات در ترکي اندک است و به دنباله اين حروف هم هر حرفي نيآمده است بلکه حروفي مي آيند که واقعاً در ادا کردن آنها زبان راحت است.

جدول (7) : التقاءساكنين در زبان تركي



مي بينيم که «رک» در «تورک» التقاء ساکنين دارد اما چقدر راحت ادا مي شود. چقدر با التقاء ساکنين در وقف يا طبل متفاوت است.