Mövzu: Xaqani Şirvani

Xaqani Şirvani
[Forumda Tapılan Linkleri təkcə üzvlərimiz Görə bilər. ]

Efzfleddin İbrahim Eli oğlu Xaqani Şirvani (1126, Şamaxı -1199, Tebriz) - Azerbaycan şairi, mütefekkir. 8 yaşından atasını itiren Xaqani Şirvani dövrünün meşhur alimi ve hekimi olan emisi Kafieddin Ömer Osman oğlunun himaye ve terbiyesinde böyümüşdür.
Xaqani Şirvaninin Senainin "Hediqetül-heqiqet" eserinin tesiri ile "Heqayiqi" texellüsü ile yazdığı şerler ona şöhret qazandırmışdır.
25 yaşında iken Şirvanşahların meliküş-şüerası Ebül-üla Gencevinin deveitile saraya gelmiş, onun qızı ile evlenmiş, Ebül-ülanın ona verdiyi "Xaqani" texellüsü ile şerler yazmışdır.
Xaqani Şirvani klassik Şerq poeziyasının bütün canrlarında yüksek senetkarlıq nümuneleri yaratmışdır. Eserleri tezlikle Yaxın ve Orta Şerq ölkelerine yayılaraq müasirlerinin diqqetini celb etmişdir.
Bedxah saray şairlerinin haqsız hücumlarına meruz qalan Xaqani Şirvani 1156-cı ilde Mekkeye ziyaret behanesi ile Şirvanı terk etmeye mecbur olmuşdu.
Xaqani Şirvani gizli suretde Şirvandan getmeye cehd göstermiş, lakin I Axsitanın emri ile hebs olunaraq 1170-ci ilde Şabran qalasına salınmışdır. 7 ay hebsde qaldıqdan sonra azad edilen Xaqani Şirvani, nehayet, 1173-cü ilde ailesi ile birlikde Şirvanı hemişelik terk ederek Tebrize köçmüş, ömrünün axırınadek orada yaşamış ve bu şeherde vefat etmişdir. Tebriz yaxınlığında sonralar "Meqberetüş-şüera" adlandırılan Surxab qebristanlığında defn olunmuşdur.
Nizami Gencevi Xaqani Şirvaninin vefatı münasibeti ile mersiye yazmışdır.
Xaqani Şirvaninin edebi irsi zengindir. Yaxın Şerqe seferden qayıtdıqdan sonra Xaqani Şirvani Yaxın Şerq edebiyyatı tarixinde epik poeziyanın ilk görkemli nümunelerinden hesab edilen "Töhfetül-İraqeyn" (1157) adlı mesnevisini yazmışdır. Eser dövrün sosial-siyasi şeraitini öyrenmek baxımından da ehemiyyetlidir.
"Medain xerabeleri" adlı meşhur felsefi qesidesinde müasirleri üçün maraqlı fikirler ireli sürmüşdür.
Xaqani Şirvani vetenperver şairdir. O, veteni Şirvanı hüsnkar tebietli, bolluq, bereket ölkesi, şairler ocağı kimi terennüm etmişdir.
Azerbaycan edebiyyatı tarixinde Qetran Tebrizi ile başlanan qezel canrı Xaqani Şirvani ve Nizami Gencevi yaradıcılığında kamillik derecesine çatmışdır.
Cereyan eden hadiseleri real suretde eks etdirmeye çalışan şair, saraylara nifretini, xalqa yaxınlıq ve sedaqetini, "Xaqani" deyil, "Xelqani" olduğunu poetik bir dilde bildirmişdir.
Xaqani Şirvani eyni zamanda mahir nasir olmuşdur. "Töhfetül İraqeyn" mesnevisine nesrle yazdığı müqeddime ve dövrünün meşhur adamlarına mensur mektubları mürekkeb bedii terzli ifadesi, teşbeh, istiare, eyham ve mübaliğeleri ile diqqeti celb edib.
Eserleri Hindistanda, İranda defelerle çap edilmişdir. Yaradıcılığı 12-ci esrden tedqiqatçıların diqqetini celb etmiş, Azerbaycan, rus, Qerbi Avropa, İran, Türkiye, Hindistan ve s. ölkelerin şerqşünasları terefinden öyrenilmişdir.