Mövzu: Molla Məhəmməd Bağır Xəlxali

Sə'ləbiyyə(tülkü nağılı) mənzuməsi ilə məşhur olan böyük ruhani, alim və şair Məhəmməd Bağır Xəlxali Azərbaycan ədəbiyatının satira qolunda özünə məxsus yer açan realist şairdir. O, Xalxalın "Qara bulaq" kəndində anadan olmuş din elmlərini Xalxal və Qəzvin şəhrlərinin dini ocaqlarında öyrənmiş ictihad dərəcəsinə çatıb, eləki Nasirəddin şah tərəfindən Xəmsə vilayətinə qazi-ol-quzat təyin olmuşdur. Xəlxali 1316 hicri qəməri ilində yetmiş yaşında ikən dünyaya göz yummuşdur.
Molla Məhəmməd Bağır Xəlxali dən Sə'ləbiyyə mənzuməsindən əlavə, Farsca və Türkcə muxtəlif şeirlər yadigar qalıb.Şair, Sələbiyyədə Haq sözün acılığı alınsın diyə satira səbkində heyvanların dilincə nəzər və fikirlərini soyləmişdir:
Neçünki xəlqə həqq aci gəlibdür
zərafət sözləri şirin olubdur
Qarışdırdım ikisin gəldi halə
yetişdi müntəhayi etidalə
Molla bu əsərdə muxtəlif təbəqələrin pis adətlərini tənqid edir. misal içün əməlsiz alimlərə belə deyir:
Özün alim vəlikən bi əməlsən
sözün yaxşi, özün amma dəğəlsən
Adun molla qoyub süzdürmə qaşun
əməl istəllə çox oynatma başun
Əməl yoxsa şəriətdə dolanma
adun qazi qoyub çox qazılanma!
Və ya iki arvadlıği bu şəkildə tənqid edir:
Sənə bir söz deyim dillənmə qardaş
əyalın üstünə evlənmə qardaş
Həvaye nəfsə uyma qılma israr
demə hər orətin bir ləzzəti var
Günü alsan günü qarə olarsan
özün hər işdən avarə olarsan
nə yaxşi söylədi ol adi gülzar:
müsəlmanlar "gün"üm yoxdur "günü"m var
Şairin Sələbiyyə əsəri bu günə qədər Təbrizdə Bakıda həmdə Türkiyədə dəfələrlə çap edilsədə başqa şeirlərinin çoxu aradan gedib. İndi isə bu şairdən bir qəzəl:

Canım nə qədr sədmə yeyibdür usanmıri

bu vərtədən kənarə çəkib daldalanmıri
Yandırdı daği daşi yanar ahimin odi
Bülməm niyə o daş ürəğin bircə yanmıri
Cəllad tək gözün necə qan-qan deyir gözəl
əz bəs ki qan içüb nə qədər içsə qanmıri
Bəxtim məğər görüb yuxusunda cəmaluvi
bais odur yatub əbəda heç oyanmıri
Yaran yetişdi göylərə ahim şərarəsi
amma bu zalimin qızı əsla o yanmıri
Yatdım yolunda bəlkə nigarim dönüb baxa
ömrüm kimi gəlib geçiri bir dayanmıri
Baqir qoyub başın genə bu astaniyə
gəldikcə həy qovulla bu sırtıq utanmıri